Hiyerogliflerin nasıl çözüldüğünü hiç merak ettiniz mi? Burada Mısır dili ve hiyerogliflerden azıcık bahsetmek gerekiyor ki, bu buluşun ne denli önemli olduğunu daha iyi idrak edelim... Tabii ki insanların yıllarını verdiği bir dili birkaç tweette özetlemek mümkün olmayacaktır. O yüzden temel birkaç şeye değinip asıl konumuza dönelim. Hiyeroglife bir alfabe demek pek mümkün değildir, çünkü harflerden değil karakterlerden (ya da daha doğru bir deyişle sembollerden) oluşur. O yüzden hiyeroglif başlı başına, eşi benzeri olmayan bir yazı sistemidir demek daha doğru olur. Ama bazı dillerle paralellik gösteren özellikleri de hiç yok denemez. Mesela, bugün nasıl Çincede tek bir karakterle bir kelime anlatılabiliyorsa, bu hiyerogliflerde de yer yer görülen bir özelliktir. Bir de Arapça ve İbraniceye benzer şekilde, bu dilde sesli harf de bulunmaz. Küçük bir örnekle anlatalım. Antik Mısırlılar şöyle konuşuyordu: Yc frvn n br prmt ypmmz mrdyr. "Yüce firavun ona bir piramit yapmamızı emrediyor." Hiyeroglif, ikinci resimde görülebilen 24 temel sembolün farklı kombinasyonlarıyla oluşturulan yüzlerce değişik ifadeden meydana geliyordu. İlle de modern alfabe mantığı ile hareket edelim derseniz şöyle demek mümkün: Hiyeroglif, 700'den harften oluşan bir alfabeydi. Bir de hiyeroglifler hakkında ilgimi çeken çok enteresan bir yön daha vardır ki o da şudur: Sağdan sola, soldan sağa yukarıdan aşağıya doğru okunabiliyor. Ne şekilde yazıldığına bağlı, metinden metine değişebilen bir özellik. Karakterler nereye bakıyorsa oraya doğru okunuyor. Gelelim bu hiyerogliflerin nasıl deşifre edildiğine. Aslında her şey 200 öncesine dayanıyor. Dili, bilimi, sanatı ya da tarihi olsun, antik Mısır'ın üzerine yapılan bütün çalışmalar işte dördüncü resimde gördüğünüz taş sayesinde başlamıştır: "Rosetta Taşı". Rosetta Taşı'nın bulunması 1799'a, malumunuz, Fransa'nın Mısır seferi zamanına uzanır. Taşı, Rosetta'daki (Arapçasıyla Raşit) bir kalenin mevzilerini güçlendirmekte olan Fransız askerleri, tesadüf eseri bulur. Tarihi İÖ 196'ya dayanan taş 2 dilde, 3 alfabede yazılmıştı: Hiyeroglif ve demotik alfabelerle Mısırca ve de Yunan alfabesiyle Yunanca. Hiyeroglif o dönemde dinî ya da önemli bürokratik belgeler için kullanılan bir yazıyken; demotik alfabe de Mısır'ın yaygın yazısıydı. Demotik, bir proto-Amharca denebilir (Etiyopya alfabesi). Peki Mısır'da bulunan taşta Yunanca ne geziyor diyebilirsiniz. Şöyle ki, Büyük İskender'den beri (İÖ 320~) Mısır'ı Yunan Ptolemaios Hanedanı yönetiyordu, yani Yunanca da o sıralarda Mısır'da yönetici sınıfın diliydi. Taş bir grup rahip tarafından yazılmıştı; taşta yazanlar, firavunu onurlandırmak adına, onun Mısır halkı ve rahipleri için yaptığı güzel şeyleri listeleyen bir methiyeler dizisinden ibaretti. Ama bu taşı benzersiz kılan şey, içeriğinden ziyade 3 alfabede yazılmış olmasıydı. Çünkü o dönem hiyeroglifler hakkında tek bir fikir olmasa dahi Amharca ve Yunancayı gayet konuşanlar vardı; yani ölü diller değillerdi. Bu çevirisi verilmiş metinden yola çıkarak hiyeroglifler çözülebilirdi; ki tam olarak öyle de oldu. Üzerinde yüzlerce yıl çalışılan ama kompleks sistemi yüzünden asla çözülemeyen hiyeroglifler, uzun süren çalışmasının sonucunda Yunancayı da Amharcayı da çok iyi düzeyde bilen Jean-François Champollion tarafından 1822'de çözüldü. Diğer antik Mısır metinlerini de inceleyerek karşılaştırmalı ve ciddi bir çalışmanın sonucunda Champollion; 7 demotik harfin hangi hiyerogliflere denk geldiğini keşfedebildi. Zaten gerisi de çok zor olmadı. İşte insanlığın kurduğu en büyük medeniyetlerden birinin dili de böylece çözülmüş oldu.
Yapay zeka açıklaması
Bu görselde, bir insanın yüz silüeti (kafa ve omuzlar) siyah bir arka plan üzerinde beyaz metinlerle oluşturulmuştur. Yakından bakıldığında, bu metinlerin aslında çok küçük ve yoğun bir şekilde yazılmış kelimelerden oluştuğu görülmektedir.
**Şakanın Açıklaması:**
Bu görsel, genellikle "konuşma" veya "düşünce" kavramıyla ilgili bir ironi içerir. Şakanın temel noktaları şunlardır:
1. **Görsel İllüzyon:** Uzaktan bakıldığında sadece bir insan yüzü görürüz, ancak yakından bakıldığında bu yüzün tamamen "kelimelerden" yapıldığını fark ederiz. Bu, insanın kimliğinin veya varlığının tamamen düşüncelerinden, söylediklerinden veya bilgiden oluştuğunu simgeler.
2. **Bilgi Yüklemesi:** Görsel, bir insanın zihninin ne kadar karmaşık ve yoğun bilgilerle dolu olduğunu gösterir.
3. **İletişim Paradoksu:** Bazen bir insanı tanımlayan şey, onun dışarıya söylediği kelimelerdir. Görsel, "Biz sadece söylediklerimizden mi ibaretiz?" sorusunu mizahi ve sanatsal bir yolla sorar.
Özetle; bu bir "görsel kelime oyunu"dur. İnsan figürünü metinle inşa ederek, insanın düşünce dünyası ile fiziksel varlığı arasındaki bağı vurgular.
Bu fotoğraf, Antik Mısır hiyerogliflerinin yer aldığı bir duvar kabartmasını gösteriyor. Görselde özellikle iki adet **ibis kuşu** (veya benzeri bir kuş figürü) ve bunların çevresindeki çeşitli semboller (güneş diskleri, çizgiler, diğer hayvan figürleri) görülmektedir.
**Şakanın Açıklaması:**
Bu görsel genellikle internette bir "kelime oyunu" veya "yanlış anlama" şakası olarak kullanılır. Şaka şu noktaya dayanır:
1. **Görsel Yanılsama:** Hiyeroglifler yan yana dizildiğinde, kuşların duruşu ve yanındaki semboller, modern bir dilde (örneğin İngilizce veya Türkçe) bir kelimeyi veya bir cümleyi andırıyormuş gibi görünebilir.
2. **İroni:** Şaka, çok eski ve kutsal kabul edilen bir sanat formunun (hiyerogliflerin), modern bir bakış açısıyla "komik" veya "anlamsız" bir şey gibi algılanması üzerine kuruludur.
Özetle; bu bir "görsel espri"dir. İnsanlar bu antik sembolleri gördüklerinde, zihinleri onları modern bir görselle (örneğin bir emoji dizisi veya bir kelime yazısı gibi) eşleştirmeye çalışır ve bu durum mizahi bir etki yaratır.
Bu görselde, bir çocuk kitabı veya alfabe öğretme kitabı sayfasından alınmış gibi görünen, A'dan Z'ye kadar harflerin olduğu bir tablo yer almaktadır. Her harfin yanında o harfle başlayan bir nesne veya hayvan resmi bulunmaktadır (örneğin: A için Apple/Elma, B için Bear/Ayı gibi).
**Şakanın açıklaması:**
Görseldeki şaka, **"L" harfi** ile ilgilidir.
Normalde alfabetik sıralamada "L" harfinden sonra "M" harfi gelir. Ancak bu görselde, "L" harfinin yanındaki resim bir **"M"** harfini temsil eden bir nesne (veya doğrudan "M" harfi gibi duran bir çizim) gibi tasarlanmış veya yerleştirilmiştir.
Daha spesifik olarak, görseldeki "L" harfinin yanındaki çizim, aslında bir **"M"** harfine çok benzemektedir. Bu durum, harf sırasının veya görsel eşleşmenin kasten yanlış yapılmasıyla oluşan görsel bir kelime oyunudur. Ayrıca bazı versiyonlarda bu tür görsellerde "L" harfi için "Lion" (Aslan) yerine başka bir şey konulması veya harflerin yerinin karışması bir mizah unsuru olarak kullanılır.
Bu fotoğrafta antik Mısır sanatına ait, taş üzerine işlenmiş bir kartal (veya büyük bir yırtıcı kuş) kabartması görülmektedir. Kuş, yan profilden, dik bir duruşla tasvir edilmiştir.
**Şakanın Açıklaması:**
Bu görsel genellikle internette bir kelime oyunu (pun) üzerinden şaka olarak kullanılır. Şaka, kuşun duruşu ve vücut yapısıyla ilgili şu şekilde yapılır:
1. **Görsel Benzetme:** Kuşun gövdesi ve duruşu, bazı açılardan bir insanın "pantolon giymiş" veya "ayakta duran" silüetine benzetilir.
2. **Kelime Oyunu:** İngilizce konuşulan internet kültüründe bu görsel genellikle **"Falcon"** (Şahin/Doğan) kelimesi üzerinden bir espriye dönüştürülür. Ancak Türkçe bağlamında, kuşun çok ciddi ve "havalı" duruşu, sanki bir insan gibi giyinip dışarı çıkmaya hazırlanıyormuş gibi bir komedi unsuru oluşturur.
Özetle; şaka, antik bir sanat eserinin çok ciddi ve vakur duruşunun, modern bir insanın (pantolon giymiş birinin) duruşuyla komik bir şekilde örtüşmesinden kaynaklanır.